مرز باشماق مریوان ظرفیت بالا، موانع پابرجا
مرز بین‌المللی باشماق مریوان یکی از گذرگاه‌های مهم تجاری ایران با اقلیم کردستان عراق است که در صادرات، واردات، ترانزیت و تأمین نیاز صنایع نقش دارد. بااین‌حال،
مرز بین‌المللی باشماق مریوان یکی از گذرگاه‌های مهم تجاری ایران با اقلیم کردستان عراق است که در صادرات، واردات، ترانزیت و تأمین نیاز صنایع نقش دارد. بااین‌حال، بهره‌گیری از این ظرفیت تنها به حجم مبادلات وابسته نیست؛ سرعت تشریفات گمرکی، کیفیت زیرساخت‌ها و هماهنگی دستگاه‌های مستقر در مرز نیز در میزان بهره‌مندی اقتصاد منطقه از این موقعیت مؤثر است. فرامرز امیدی، ناظر گمرکات استان کردستان، اعلام کرده است که در نیمه نخست سال جاری بیش از یک میلیون و ۹۰۰ هزار تن کالا به ارزش ۲ میلیارد و ۳۰۰ میلیون دلار در رویه‌های مختلف گمرکی استان مبادله شده است. این حجم از تجارت، اهمیت اقتصادی مرزهای کردستان را نشان می‌دهد؛ اما تداوم مشکلات اجرایی، توقف طولانی ناوگان و هزینه‌های ناشی از فرآیندهای اداری می‌تواند بخشی از مزیت جغرافیایی استان را تحت تأثیر قرار دهد. ازاین‌رو، کاهش زمان مبادلات و بهبود خدمات مرزی باید در کنار توسعه زیرساخت‌ها، در اولویت برنامه‌های اجرایی قرار گیرد.
فعالیت شبانه‌روزی باشماق؛ از اعلام آمادگی تا اجرا
فرود عسگری، معاون وزیر امور اقتصادی و دارایی و رئیس‌کل گمرک جمهوری اسلامی ایران، از آمادگی گمرک برای فراهم‌کردن زمینه فعالیت ۲۴ ساعته مرز باشماق خبر داده است. به گفته وی، اجرای این برنامه با هماهنگی دستگاه‌های مستقر در مرز و طرف عراقی دنبال می‌شود. بااین‌حال، فعالیت شبانه‌روزی مرز صرفاً به افزایش ساعات کاری گمرک محدود نیست. استمرار فعالیت دستگاه‌های کنترلی، تأمین نیروی انسانی، فراهم‌بودن خدمات حمل‌ونقل و هماهنگی با طرف عراقی از الزامات تحقق این هدف به شمار می‌روند. ارسلان ازهاری، معاون هماهنگی امور اقتصادی و توسعه منطقه‌ای استاندار کردستان، نیز تأمین نیروی انسانی و امکانات موردنیاز را از پیش‌شرط‌های اجرای این برنامه دانسته است. در چنین شرایطی، اعلام زمان آغاز فعالیت شبانه‌روزی، تعیین مسئولیت دستگاه‌ها و انتشار گزارش عملکرد می‌تواند مشخص کند این تصمیم تا چه اندازه به کاهش زمان توقف کامیون‌ها و تسهیل تجارت منجر شده است.
مدیریت واحد مرزی؛ مطالبه‌ای برای کاهش بروکراسی
استقرار مدیریت واحد مرزی از مهم‌ترین مطالبات فعالان اقتصادی در مرز باشماق مریوان است. تعدد دستگاه‌های مسئول در کنترل، ارزیابی، ترخیص و تردد کالا، در صورت نبود هماهنگی کافی، می‌تواند به تکرار فرآیندها، افزایش زمان توقف و تحمیل هزینه‌های اضافی منجر شود. مدیریت واحد، در صورت برخورداری از اختیارات مشخص و سازوکار اجرایی روشن، می‌تواند مسئولیت‌ها را شفاف‌تر و تصمیم‌گیری‌های موازی را محدود کند. نژاد جهانی، فرماندار مریوان، از توقف حدود ۱۰ روزه کامیون‌های ترانزیتی در صف ورود به‌دلیل تردد کامیون‌های حامل بار ترجیحی اقلیم کردستان انتقاد کرده است؛ وضعیتی که به گفته وی، مشکلات جدی برای فعالان این حوزه ایجاد می‌کند. تأخیر طولانی در عبور کالا می‌تواند هزینه حمل‌ونقل را افزایش دهد، زمان تحویل محموله‌ها را تحت تأثیر قرار دهد و جذابیت مسیر باشماق را برای شرکت‌های ترانزیتی و صاحبان کالا کاهش دهد. در تجارت فرامرزی، پیش‌بینی‌پذیری زمان عبور و هزینه‌های عملیاتی از عوامل مهم انتخاب مسیر هستند. رفع این مشکل به بررسی منشأ صف‌ها، تفکیک رویه‌های تجاری، تعیین اولویت‌های قانونی و تدوین نظام شفاف مدیریت نوبت نیاز دارد. همچنین باید سهم محدودیت‌های زیرساختی، تشریفات اداری و ناهماهنگی دستگاه‌ها در ایجاد تأخیر مشخص شود تا راهکارهای اتخاذشده به جابه‌جایی مقطعی صف‌ها محدود نمانند.
منطقه آزاد بانه‌ـ‌مریوان؛ واردات خودرو همچنان در انتظار تعیین تکلیف در کنار مشکلات عملیاتی مرز باشماق، تعیین تکلیف واردات خودرو به منطقه آزاد تجاری ـ صنعتی بانه و مریوان به یکی از مطالبات مهم مسئولان محلی تبدیل شده است. فرماندار مریوان با اشاره به انتظارات ایجادشده پس از تصویب منطقه آزاد، خواستار ارائه راهکاری فوری و اجرایی از سوی دولت برای رفع موانع واردات خودرو شده است. این مطالبه در شرایطی مطرح می‌شود که تحقق اهداف مناطق آزاد به روشن‌بودن ضوابط اجرایی، تعیین مسئولیت دستگاه‌ها و فراهم‌شدن امکان فعالیت اقتصادی در چارچوب قوانین وابسته است. برای خروج این موضوع از وضعیت بلاتکلیف، لازم است موانع حقوقی و اجرایی، مرجع تصمیم‌گیر و مراحل باقی‌مانده صدور مجوز به‌صورت شفاف اعلام شود. تعیین زمان‌بندی مشخص برای تصمیم‌گیری نیز می‌تواند از تداوم ابهام در میان مردم و فعالان اقتصادی جلوگیری کند.
بازنگری در رویه‌ها و تقویت زیرساخت‌های تجاری فرماندار مریوان همچنین خواستار بازنگری در عملکرد شرکت انبارهای عمومی، اولویت‌بخشی به ترانزیت ملی و سامان‌دهی رویه‌های مرزی شده است. به گفته وی، ناهماهنگی میان برخی بخش‌ها و رویه‌های موجود، مشکلاتی برای فعالان اقتصادی و دستگاه‌های اجرایی ایجاد کرده ا
ست. در کنار این موارد، تقویت نیروی انسانی گمرکات، تسریع در اجرای طرح جامع پایانه مرزی باشماق، توسعه زیرساخت‌های لجستیکی و تفویض اختیارات بیشتر به استان نیز از مطالبات مطرح‌شده در نشست مسئولان بوده است.
این مجموعه مطالبات نشان می‌دهد مسئله اصلی تنها افزایش ظرفیت عبور کالا نیست؛ بلکه چگونگی مدیریت این ظرفیت، کاهش هزینه‌های مبادله و ایجاد فرآیندی قابل پیش‌بینی برای فعالان اقتصادی نیز اهمیت دارد.
معیار ارزیابی؛ نتیجه‌ای که مردم و فعالان اقتصادی لمس کنند
ظرفیت تجاری باشماق زمانی به مزیتی پایدار برای کردستان تبدیل می‌شود که افزایش مبادلات با کاهش زمان توقف، تسریع ترخیص، بهبود شرایط ترانزیت و گسترش فرصت‌های اقتصادی همراه باشد.
اکنون انتظار می‌رود آمادگی اعلام‌شده برای فعالیت شبانه‌روزی مرز، مطالبه استقرار مدیریت واحد، برنامه بهره‌برداری از ایکس‌ری و تعیین تکلیف واردات خودرو به منطقه آزاد بانه‌ـ‌مریوان، در قالب برنامه‌ای مشخص با مسئولیت‌های روشن و زمان‌بندی قابل ارزیابی دنبال شود.
معیار موفقیت این برنامه‌ها، تعداد نشست‌ها و وعده‌های مطرح‌شده نیست؛ بلکه میزان کاهش موانع، صرفه‌جویی در زمان و هزینه تجارت و آثار ملموس آن بر فعالیت اقتصادی و زندگی مردم منطقه است.